Czyny nieuczciwej konkurencji

Przedsiębiorca powinien prowadzić działalność w sposób uczciwy i nienaruszający interesów innych uczestników rynku. Nie jest to wyłącznie postulat: obowiązek poszanowania konkurencji możemy wywodzić z zasad współżycia społecznego, ale wynika też wprost z ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Określa ona działania zabronione oraz szeroki katalog roszczeń przysługujących przedsiębiorcy, którego prawa zostały naruszone.

Obowiązek stosowania zasady uczciwej konkurencji jest jedną z podstawowych reguł prowadzenia działalności gospodarczej. Polega ona na zachowaniu zasad przejrzystego biznesu z poszanowaniem dobrych obyczajów oraz interesów wszystkich uczestników obrotu gospodarczego. Przedsiębiorcy powinni powstrzymywać się od działań sprzecznych z powyższymi regułami.

Czyny nieuczciwej konkurencji – czym jest?

Ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (dalej: ustawa o ZNK) zawiera najważniejsze zasady, które mają na celu zapobieganie i zwalczanie nieuczciwej konkurencji oraz równe traktowanie wszystkich przedsiębiorców. Ustawa ta zawiera ogólną klauzulę, zgodnie z którą czynem nieuczciwej konkurencji jest działanie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami, jeżeli zagraża lub narusza interes innego przedsiębiorcy lub klienta.

Dla istnienia czynu nieuczciwej konkurencji nie jest wymagana wina przedsiębiorcy. Jak więc widać, każde działanie lub zaniechanie, które mieści się w ramach tej ogólnej regulacji, może zostać potraktowane jako czyn nieuczciwej konkurencji.

Poza ogólną definicją przepisy ustawy określają również konkretne formy czynów nieuczciwej konkurencji. Należy mieć na uwadze, że jest to katalog otwarty, a więc poniższe wyliczenie nie obejmuje wszystkich zachowań, które mogą zostać uznane za sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami.

Zanim przejdziemy do ich omówienia, warto wyjaśnić, czym są „dobre obyczaje” w prowadzeniu działalności gospodarczej. Przepisy ustawy o ZNK nie wprowadzają definicji tego pojęcia, ale w orzecznictwie i literaturze uznaje się, że są to pewne standardy rywalizacji rynkowej. Standardy te mogą różnić się w zależności od branży i rodzaju produktu.

Nieuczciwa konkurencja a status przedsiębiorcy

Sprawcą czynu nieuczciwej konkurencji może być tylko przedsiębiorca, przy czym definicja przedsiębiorcy na gruncie ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji jest bardzo szeroka. Przedsiębiorcami są nie tylko osoby prawne, ale też osoby fizyczne oraz jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, które prowadzą (choćby przy okazji innych aktywności) działalność zarobkową lub zawodową, przez co uczestniczą w działalności gospodarczej.

Na gruncie omawianej ustawy nie można do odpowiedzialności pociągnąć konsumenta.

Przykłady czynów nieuczciwej konkurencji

Oto przykładowe, ale też najczęściej występujące przykłady czynów nieuczciwej konkurencji, które wymienione zostały w art. 3 ust. 2 ustawy o ZNK.

Wprowadzające w błąd oznaczenie przedsiębiorstwa

Przykładem takiego działania jest używanie nazwy lub symbolu, z którego korzysta inny przedsiębiorca. Wystarczy już sama możliwość, że klient pomyli się co do tożsamości przedsiębiorcy – nie zwróci uwagi na to, że ktoś używa nazwy łudząco przypominającej nazwę przedsiębiorstwa, z którego usług chciał skorzystać – by zaistniał czyn nieuczciwej konkurencji.

Wprowadzające w błąd oznaczenie towarów lub usług czy oznaczenie geograficzne ich pochodzenia

Klient ma prawo wiedzieć, gdzie został wyprodukowany towar. Jeśli kupuje ser, który jest oznaczony jako „góralski”, to producent nie może przekonywać, że pochodzi on z Podhala, choć został wyprodukowany w mleczarni na Podlasiu. Produkty pochodzące z Bangladeszu nie mogą „podszywać się” pod wyprodukowane w Unii Europejskiej. Podobnie, jak w przypadku oznaczenia przedsiębiorstwa, wystarczy sama możliwość wprowadzenia klienta w błąd. Odpowiedzialność przedsiębiorcy jest więc bardzo szeroka.

Naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa

Przez tajemnicę przedsiębiorstwa rozumie się informacje techniczne, technologiczne, organizacyjne przedsiębiorstwa lub inne informacje posiadające wartość gospodarczą, które jako całość lub w szczególnym zestawieniu i zbiorze ich elementów nie są powszechnie znane osobom zwykle zajmującym się tym rodzajem informacji albo nie są łatwo dostępne dla takich osób, o ile uprawniony do korzystania z informacji lub rozporządzania nimi podjął, przy zachowaniu należytej staranności, działania w celu utrzymania ich w poufności.

Jak widać, nie są to informacje powszechnie dostępne, ale wypracowane przez przedsiębiorstwo w toku jego działalności.

Nakłanianie pracowników, klientów lub kontrahentów do rozwiązania lub niewykonania umowy

Czynem nieuczciwej konkurencji jest nakłanianie osoby świadczącej na rzecz przedsiębiorcy pracę (bez znaczenia, czy odbywa się to w oparciu o umowę o pracę, czy inny rodzaj umowy) do niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków, by w ten sposób przysporzyć korzyści sobie lub osobom trzecim albo szkodzenia przedsiębiorcy.

W stosunku do klientów czynem nieuczciwej konkurencji jest nakłanianie klientów konkurenta lub innych osób do rozwiązania z nim umowy albo niewykonania lub nienależytego wykonania umowy.

A jak to wygląda w praktyce? Czynem nieuczciwej konkurencji będzie skopiowanie przez pracownika, który odchodzi z firmy, bazy klientów dotychczasowego pracodawcy, po to, by skontaktować się z tymi klientami i zaproponować im lepsze warunki współpracy. Nie jest niczym niezgodnym z prawem wykorzystywanie wiedzy nabytej na dotychczasowych stanowiskach, ale już podpieranie się rozwiązaniami wypracowanymi przez byłego pracodawcę czy stworzenie oferty w oparciu o znajomość jego słabych stron stanowi naruszenie zasad wynikających z ustawy o ZNK.

Naśladownictwo produktów

Nie chodzi o to, że produkty nie mogą być do siebie podobne – podobieństwo wynikać może przecież z ich właściwości. Przelane do szklanki soki pochodzące od różnych producentów często okazują się nie do odróżnienia, ważne jest natomiast, by odróżniały się ich opakowania.
Naśladownictwo produktu, które wprowadza klientów w błąd, może stanowić czyn nieuczciwej konkurencji. Bywa określane mianem niewolniczego naśladownictwa.
Zagadnienie naśladownictwa jest złożone. Zdroworozsądkowo uznaje się, że nie da się go całkowicie wyeliminować, zresztą prowadziłoby to do niemożliwych do przyjęcia skutków. Gdyby naśladownictwo w dowolnej formie było zabronione, każdy sprzęt musiałby wyglądać inaczej, by jego producentowi nie zarzucono, że korzysta z wypracowanych przez inną firmę rozwiązań. Wyobraźmy sobie, że każdy producent uchwytów samochodowych do telefonu musi zaprojektować uchwyt inaczej, niż zrobiła to konkurencja, a idąc dalej – każda firma musi wprowadzić telewizor wyraźnie odróżniający się od konkurencyjnych urządzeń. Zupełnie nie taka jest intencja ustawodawcy.
Naśladownictwo, które stanowi czyn nieuczciwej konkurencji powoduje, że w oczach przeciętnego konsumenta produkt naśladowany oraz naśladujący są takie same (nie są widoczne różnice między nimi), co prowadzi do powstania błędu w zakresie tożsamości samego produktu.

Pomawianie lub nieuczciwe zachwalanie

Czynem nieuczciwej konkurencji jest rozpowszechnianie nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd wiadomości o sobie lub innym przedsiębiorstwie, aby wyrządzić szkodę innym podmiotom lub w nieuczciwy sposób przysporzyć sobie korzyści.

W szczególności są to nieprawdziwe lub wprowadzające w błąd informacje o:

• osobach kierujących przedsiębiorstwem,
• wytwarzanych towarach lub świadczonych usługach,
• stosowanych cenach,
• sytuacji gospodarczej lub prawnej swojej lub innego przedsiębiorstwa.

Przykładem nieuczciwego pomawiania jest rozsiewanie plotek o rychłym bankructwie konkurenta.

Utrudnianie dostępu do rynku

Ustawa o ZNK podaje konkretne przykłady działań utrudniających dostęp do rynku. Należą do nich:

• sprzedaż towarów lub usług poniżej kosztów ich wytworzenia lub świadczenia albo ich odprzedaż poniżej kosztów zakupu w celu eliminacji innych przedsiębiorców;
• nakłanianie osób trzecich do odmowy sprzedaży innym przedsiębiorcom albo niedokonywania zakupu towarów lub usług od innych przedsiębiorców;
• rzeczowo nieuzasadnione, zróżnicowane traktowanie niektórych klientów;
• pobieranie innych niż marża handlowa opłat za przyjęcie towaru do sprzedaży;
• działanie mające na celu wymuszenie na klientach wyboru jako kontrahenta określonego przedsiębiorcy lub stwarzanie warunków umożliwiających podmiotom trzecim wymuszanie zakupu towaru lub usługi u określonego przedsiębiorcy. Może to przybrać formę:
  • ograniczenia w istotny sposób lub wyłączenia możliwości dokonywania przez klienta zakupu u innego przedsiębiorcy,
  • stworzenia sytuacji powodujących pośrednio lub bezpośrednio narzucenie klientom przez podmioty trzecie konieczności dokonania zakupu u danego przedsiębiorcy lub u przedsiębiorcy, z którym dany przedsiębiorca pozostaje w związku gospodarczym,
  • emisji, oferowania oraz realizacji znaków legitymacyjnych podlegających wymianie na towary lub usługi oferowane przez jednego przedsiębiorcę lub grupę przedsiębiorców pozostających w związku gospodarczym, w okolicznościach wskazujących na sprzedawanie towaru poniżej kosztów.

Tego typu działania mogą prowadzić do utrudnienia swobody wejścia na rynek, wyjścia z niego, a także oferowania na nim swoich towarów lub usług.

Nieuczciwa konkurencja: przykłady

Innymi czynami nieuczciwej konkurencji wprost przewidzianymi w ustawie są:

• przekupstwo osoby pełniącej funkcję publiczną,
• nieuczciwa lub zakazana reklama, 
• organizowanie systemu sprzedaży lawinowej,
• prowadzenie lub organizowanie działalności w systemie konsorcyjnym,
• nieuzasadnione wydłużanie terminów zapłaty za dostarczane towary lub wykonane usługi.

Zwalczanie nieuczciwej konkurencji

Przedsiębiorca, który uważa, że inny przedsiębiorca zastosował wobec niego czyn nieuczciwej konkurencji, może wystąpić do sądu z powództwem przeciwko temu podmiotowi. W powództwie może domagać się m.in. żądania zaniechania naruszeń, usunięcia skutków naruszeń czy złożenia oświadczenia o odpowiedniej treści i formie.

Ponadto ma prawo zażądać naprawienia szkody, o ile rzeczywiście do niej doszło (np. poprzez utratę korzyści). Ustawa o ZNK zawiera szczegółowy katalog roszczeń przysługujących przedsiębiorcy, którego interes został zagrożony lub naruszony.